Amsterdam heeft Vervoersdatabase
GIS in tram en bus

Door: Remco Takken

Het Amsterdamse vervoersbedrijf, GVB zet een ruimtelijke database in voor het verkennen van routeringsmogelijkheden, dienstregelingen en Tijdelijke Verkeersmaatregelen (TVM's). De Vervoersdatabase VDB is een eindgebruikers-tool voor vervoersgegevens.

© GVB, Amsterdam

Bij wegwerkzaamheden, grote evenementen of tijdens feestdagen kan het nodig zijn dat een tram- of buslijn wordt omgelegd. In overleg met gemeente, energiebedrijven, politie en brandweer, wordt een planning gemaakt voor een TVM, een Tijdelijke Verkeersmaatregel. Het gaat hier dus altijd om ‘planbare' afwijkingen van de dienstregeling.

In het verleden kostte het (ver)leggen van een goede route altijd veel maatwerk. Tegenwoordig gebruiken de planners voor de TVM's een op maat gemaakte GIS-applicatie, waarin het mogelijk is om op eenvoudige wijze huidige tram- of buslijnen om te leiden, rekening houdend met zaken zoals eenrichtingsverkeer, routes uitgesloten van busverkeer, snelste routes et cetera. Deze applicatie is gebouwd door MX.Systems op het MapXtreme platform van Pitney Bowes Business Insight, voorheen MapInfo.

Vervoersdatabase
Naar aanleiding van de roep om automatisering bij het GVB, bouwde MX.Systems uit Rijswijk de koppeling tussen VDB en GIS, waarin een routevoorstel kan worden gemaakt in twee à drie muisklikken. Je zet met twee punten een lijn van begin- naar eindpunt, de routeermodule van Pitney Bowes Business Insight, Routing J Server, doet de rest. In feite is dit een aanvulling op de al aanwezige GVB-trajecten en routes. Het is bij uitstek geschikt voor de tijdelijke verkeersmaatregelen. Het is ook mogelijk om een nieuwe rit zonder Routing J te laten lopen. Uitgangspunt is dan natuurlijk wel dat de bestaande trajecten helemaal juist zijn!

Analyseren en presenteren
In opdracht van de Gemeente Amsterdam onderhoudt het GVB de tram- en metro-infrastructuur. Peter Tigchelaar, medewerker analyse en ontwikkeling, zet GIS in om lijnwijzigingen en spoorwerkzaamheden te kunnen presenteren, maar ook om analyses te maken van de trajectbezetting van de metro, of van de in- en uitstappers per halte. "Met GIS wordt de impact op de loopafstand van reizigers duidelijk bij een lijnwijziging. Belangrijk is het verschil tussen een loopafstand hemelsbreed op de kaart, of diezelfde loopafstand over een ‘loopnetwerk' die rekening houdt met trottoirs, oversteekplaatsen en voetgangersbruggen." Er zijn meerdere systemen die gebruikmaken van de Vervoersdatabase, dus is het van belang dat alle gegevens eenduidig en consistent worden vastgelegd.

Meer data
Met de komst van de OV-chipkaart zal er veel veranderen. Vooral de hoeveelheid gegenereerde data zal enorm zijn. Tigchelaar beaamt dit, maar geeft tegelijkertijd aan dat er ook nu al veel aanwezig is. "We hebben boordcomputers, in sommige voertuigen zitten er zelfs twee, en er is een voertuigvolgsysteem. We kennen de snelheid tussen twee haltes, de tijd dat een bus stilstaat bij een bepaalde halte. En er zijn natuurlijk ook de handmatige tellingen. Dat is een goede zaak. Hoe meer gegevens er beschikbaar komen, hoe belangrijker GIS wordt."

Exponare
De informatie uit de analysefase wordt vaak ook ingezet voor een breder gebruikerspubliek. De marketingafdeling kan bijvoorbeeld dankbaar gebruikmaken van de adressen achter de haltes. Het ontsluiten en visualiseren van de gegevens gebeurt middels de toepassing Exponare. Deze webapplicatie is ontwikkeld op MapXtreme, en is kant-en-klaar, zonder dat programmeren nodig is.

© GVB, Amsterdam

Het grote verschil met de gratis beschikbare ProViewer is de mogelijkheid om ook gegevens van andere servers te ontsluiten middels inkomende en uitgaande links. Ook andere informatie kan dus worden toegevoegd. Net als de ProViewer is Exponare een ‘read-only'-tool voor het ontsluiten van WMS-services, en niet voor het aanmaken van eigen services. Exponare is met zijn wat uitgeklede functionaliteit specifiek bedoeld voor het op een gemakkelijke manier bekijken van data. Deze toepassing is zeer geschikt voor een groot aantal gebruikers. Exponare is minder geschikt voor de analist, deze laatste kan natuurlijk prima uit de voeten met de nieuwste versie van MapInfo Professional, versie 10.

Internet: www.pbinsight.com
                www.mapinfo.nl
                www.mx-systems.nl