De meerwaarde van GIS
Verkeersmodellering

Door: Sonja van Poortvliet en Jakob van Henckel

Verkeersmodellen worden door alle lagen van de overheid gebruikt om inzicht te krijgen in de huidige en toekomstige verkeersstromen.

Om met verkeersmodellen te kunnen werken, moeten er veel gegevens worden ingevoerd. Denk bijvoorbeeld aan netwerkattributen, zoals de wettelijk toegestane snelheid en het aantal rijstroken, of de resultaten van verkeerstellingen en het aantal inwoners en arbeidsplaatsen per verkeersgebied. De effecten van de aanleg van nieuwe woonwijken en wegen kunnen vervolgens relatief eenvoudig worden doorgerekend met het verkeersmodel.

GIS-component
Senior adviseur/specialist Remko Smit van de afdeling Netwerken, Modellen & Verkenningen binnen de Dienst Verkeer en Scheepvaart (DVS) en senior adviseur Geografische Toepassingen Jakob Henckel van Goudappel Coffeng, werken samen aan de ontwikkeling en implementatie van regionale strategische verkeersmodellen voor Rijkswaterstaat.
Verkeersmodellen maken doet DVS in Delft al lang. De eerste verkeersmodellen kenden een zeer schematische weergave van de werkelijkheid, waardoor de interpretatie van de rekenresultaten niet voor iedereen even gemakkelijk was. Bovendien was het lastig om de uitgangspunten van de verschillende regionale verkeersmodellen op elkaar af te stemmen, waardoor de rekenresultaten van deze modellen niet altijd goed vergelijkbaar waren.
In de loop van de tijd zijn steeds verder verbeteringen doorgevoerd. Inmiddels wordt bij de bouw van de verkeersmodellen volop gebruik gemaakt van hoogwaardige digitale bronbestanden, waarbij het gebruik van GIS een steeds belangrijkere rol speelt. Het beheer van een groot aantal gegevens in een centrale database zorgt er bijvoorbeeld voor dat de uitgangspunten van alle modellen van de rijksoverheid op elkaar zijn afgestemd.

Harmonisatie en beheersbaarheid
Smit vertelt welke vraagstukken leidden tot een project binnen de afdeling Netwerken, Modellen & Verkenningen: "Actualisering van het bestaande landelijke strategische model en van de regionale strategische modellen. Harmonisatie en beheersbaarheid van al deze modellen. Netwerken van de huidige situatie en prognosenetwerken kunnen ontwikkelen. En aansluiting op het NWB, het Nationaal Wegen Bestand. Dat waren de behoeftes die speelden."  Het NWB vormt de basis voor alle netwerken en verkeersmodellen van DVS. De attributen die noodzakelijk zijn voor het modelleren van het verkeer zijn hierin echter niet opgenomen. Hiervoor is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van andere bronbestanden en van de kennis van de wegbeheerders.

Screen-tool zorgt voor automatische verbinding tussen netwerk, telpunten en screen-lines..

Op dit moment zijn in opdracht van DVS vijf verkeersmodellen in ontwikkeling. Henckel: "Eén model, het LMS, beschrijft de verkeersstromen voor geheel Nederland op hoofdlijnen. De andere modellen zijn een verdere detaillering voor de vier verschillende regio's." Voor het beheer van de netwerken werd ‘Netbeheer' gemaakt. Deze tool is gebaseerd op ArcGIS en maakt beheer van de attributen van de netwerken eenvoudig. Daarnaast kunnen gegevens worden geëxporteerd naar formaten die specifiek worden gebruikt in de softwareprogramma's voor verkeersmodellering. Bij deze export zijn netwerken te produceren voor verschillende dagdelen en verschillende jaren. In de database zijn namelijk ook alle infrastructurele projecten opgenomen die de komende jaren vermoedelijk nog worden gerealiseerd. "Het gebruik van één centrale database zorgt ervoor dat de gegevens voor de vijf verkeersmodellen volledig op elkaar zijn afgestemd", aldus Henckel.

Screenline-tool
Bij de bouw van een verkeersmodel worden de uitkomsten getoetst aan de hand van de resultaten van verkeerstellingen. Om deze vergelijking te kunnen maken, is het noodzakelijk dat deze resultaten worden gekoppeld aan het wegvak. Hierbij speelt de rijrichting een belangrijke rol. De informatie van de verkeerstellingen wordt opgeslagen als puntinformatie, waarbij verschillende methodes worden gebruikt voor het coderen van de rijrichting.
Henckel vertelt dat het handmatig koppelen van de informatie van de punten aan wegvakken tijdrovend is, en ook erg foutgevoelig. "Vandaar dat ervoor gekozen is om een GIS-tool te maken waarmee dit proces wordt geautomatiseerd. In de ‘Screenline-tool' worden het netwerk en de verkeerstellingen als twee afzonderlijke bronnen ingelezen. Via ruimtelijke selecties gaat de applicatie na bij welk wegvak een verkeerstelling hoort en wordt afgedwongen dat de informatie aan de juiste zijde van het wegvak wordt toegekend."

De planning
Momenteel wordt hard gewerkt aan de afronding en optimalisering van de vijf modellen. Als alles volgens planning verloopt, zijn voor het eind van dit jaar de basis- en prognosemodellen gereed en kunnen deze dan worden ingezet bij verschillende mobiliteitsvraagstukken. Vervolgens wordt het belangrijk om het beheer van de modellen te gaan organiseren. Hiervoor heeft DVS inmiddels een plan van aanpak laten opstellen. Hierbij zal zeker weer gebruik gaan worden gemaakt van de GIS-tools die beschikbaar zijn gekomen, waarmee een volgende actualisatie van de verkeersmodellen sneller zal kunnen plaatsvinden.

Internet: www.goudappel.nl