Cobra’s Bijenbomenvoedselkaart

5 september 2018

Eigenschappen duizenden boomsoorten inzichtelijk

Nederland Zoemt! Nog wel. De helft van de 356 wilde bijensoorten zijn in rap tempo aan het uitsterven, waardoor inheemse soorten in Nederland verdwijnen en bestuiving van veel (fruit)gewassen in het geding komt. Hoe breng je de bijvriendelijkheid van een gebied in beeld? Bieden ‘BIG GREEN Data’ uitkomst?

Door Bastiaen Boekelo

Het doel van Cobra is om handvatten te bieden aan gemeenten en groenbeheerders hoe je de voedselcapaciteit in een gebied kunt vergroten.

Recentelijk is de Nationale Bijenstrategie ondertekend die de achteruitgang van de wilde bij tegen wil gaan. Aangesloten organisaties helpen de bij door het faciliteren van nestelplaatsen en het vergroten van het voedselaanbod. Maar in de praktijk blijkt dit knap lastig te zijn. Want hoe weet je waar je welke maatregel moet treffen om de bijen zo goed mogelijk te helpen?

Belang bomen
Bomen zorgen voor een tijdelijke ‘voedselexplosie’ voor (wilde) bestuivers omdat er in korte tijd binnen de duizenden bloemen erg veel nectar en stuifmeel beschikbaar komt. Bloeiende bomen vroeg in het voorjaar kunnen gonzen van de aanwezigheid van honderden bloembezoekende bestuivers. Een ander voordeel is dat bomen, in tegenstelling tot eenjarige planten, een vaste voedselbron in het landschap zijn. Bijenpopulaties zijn dan ook afhankelijk van deze bomen. Het is voor bijen belangrijk dat er seizoensbreed voedsel aanwezig is. Bomen die bloeien vóór april en na juni zijn extra belangrijk omdat de voedselcapaciteit over het algemeen dan laag is. Deze bomen vervullen zo een belangrijke ecologische functie voor de levenscyclus van veel wilde bijensoorten.

Cobra adviseurs heeft de eigenschappen van duizenden boomsoorten inzichtelijk gemaakt. Zo is per boomsoort bepaald wanneer deze bloeit en hoe aantrekkelijk deze boom is voor bloembezoekende bestuivers. Door het combineren van data van Cobra’s BomenWiki met miljoenen boompunten en boominformatie, de honderd miljoen boomkronen van Nederland en Cobra’s Bomenmonitor voor mutatiesignalering ontstaat waardevolle informatie. Dankzij deze BIG GREEN Data wordt zichtbaar hoeveel pollen en nectar binnen een gebied aanwezig is en wanneer dit voedsel beschikbaar is voor bestuivers. 

Bijenbomenvoedselkaart
Het doel van Cobra is om handvatten te bieden aan gemeenten en groenbeheerders hoe je de voedselcapaciteit in een gebied kunt vergroten. Bij welke boomsoort zijn bijen het meest gebaat? Wanneer moet de nieuwe boom bloeien voor het beste effect? En welke locatie is het meest geschikt? Voor deze vragen heeft Cobra vier verschillende kaarten ontwikkeld die helpen om goede beslissingen te maken. Deze kaarten geven antwoord op de bijvriendelijkheid van een gebied, het voedselaanbod per seizoen, de kroonoppervlakte aan drachtbomen en de connectiviteit van bijenbomen. Verschillende beslisregels geven aan welke boomsoorten het beste ingezet kunnen worden om jaarrond de bij van voldoende voedsel te voorzien. Deze boomsoortenlijst en de kaarten vormen vervolgens de basis voor het dendrologisch advies.

Totaalscore van een gebied. De kleur geeft aan hoe geschikt het gebied is voor wilde bijen. Hoe groener hoe beter. De score is gebaseerd op de bloeitijden van de drachtbomen en of er jaarrond voedsel aanwezig is voor de bijen. De grafiek laat zien hoeveel pollen en nectar er door het seizoen heen aanwezig is.

Bijvriendelijkheid
Deze kaart geeft een indicatie welke gebieden het goed doen of juist nog extra aandacht behoeven. Als je klikt op een ‘honingraat’ verschijnt er een grafiek die laat zien hoeveel pollen en nectar er aanwezig is door het seizoen heen. Als er in de vroege en/of late maanden van het vliegseizoen veel bomen bloeien, zal dit ook snel resulteren in een hogere score.

Voedselaanbod binnen de bloeitijden in een gebied. In gele raten zijn enkel vroegbloeiers aanwezig. In blauwe raten juist alleen laatbloeiers. In groene raten groeien beide soorten drachtbomen. Als je op een raat klikt, zie je wanneer er veel of weinig voedsel aanwezig is. Voor wilde bijen is het belangrijk dat de staven ‘Jan-Mar’ en ‘Jul-Dec’ zo hoog mogelijk zijn.

 

Voedselaanbod
Deze kaart laat zien op welke momenten de bomen bloeien. Gele raatjes verdienen aandacht omdat er blijkbaar geen bomen groeien die in juli of later bloeien. Blauwe raatjes geven aan dat er laatbloeiers zijn, maar geen vroegbloeiers. Op basis van deze kaart kunnen keuzes gemaakt worden welke boomsoorten er geplant moeten worden om de kaart steeds ‘groener’ te maken.

Oppervlakte van de drachtbomen binnen het gebied. In deze kaart wordt er per maand gekeken hoe groot het totale kroonoppervlak van de bloeiende drachtbomen binnen elke raat is. Zo wordt snel inzichtelijk waar de ‘grijze gebieden’ zonder voedsel zijn.

 

Drachtbomen
Deze kaart laat zien hoeveel vierkante meter drachtbomen er aanwezig zijn. Dit geeft een direct beeld in welke gebieden er verhoudingsgewijs weinig bomen staan die nuttig voor bijen zijn. De bijbehorende grafiek laat per maand zien hoeveel vierkante meter bloeiende bomen aanwezig zijn.

Connectiviteit van de bijenbomen. In gele gebieden bevind je je in de directe omgeving van een vroegbloeier, terwijl de blauwe gebieden de omgeving van de laatbloeiers laat zien. Overlappende gebieden zijn groen en voor wilde bijen het meest geschikt. Ook hier ligt de focus op het zo groen mogelijk maken van het gebied.

Connectiviteit
In deze kaart wordt een visualisatie gemaakt die relatie heeft tot de locatie van de bomen. Deze kaart wijkt als enige af van het bijenraatpatroon. Er is een buffer van de maximale vliegafstand van wilde bijensoorten rondom de laatbloeiers en rondom de vroegbloeiers geplaatst. Zo is het direct inzichtelijk waar er ‘gaten’ vallen en waar er dus kansen zijn voor het plaatsen van een bijenboom.

Dendrologisch advies
Op basis van de gebiedsanalyse volgt een advies waar welke boomsoorten geplant kunnen worden om kansen te benutten. Hierbij moet, naast het ecologisch aspect, rekening gehouden worden met veel factoren. De dendroloog van Cobra verzorgt het maatwerkadvies.

Bijvriendelijk Nederland
Cobra wil de bijenvoedselbomenkaart graag landsdekkend maken. Een volgende stap is bovendien het toevoegen van de kruidlagen voor een completer beeld. Elke gemeente die geïnteresseerd is om iets te doen met de bijenkaart of graag inzicht wil hebben in de bijvriendelijkheid van het beheergebied, kan dit bij Cobra aanvragen. De totaalscore ‘bijvriendelijkheid’ leveren zij dan gratis aan. Hoe? Simpelweg door het toesturen van de bomendatabase met de standplaats (x,y) en soortnaam.

Samenwerking
Een volgende stap zal zijn om de kaart verder uit te breiden. Cobra is daarvoor in gesprek met bijvoorbeeld Kennisimpuls Bestuivers. Daarnaast werkt Cobra actief samen met de Bee Foundation die betrokken is bij het verspreiden van kennis over bijvriendelijk groenbeheer. Nederland kan nog veel doen om de wilde bestuivers een steun in de rug te geven. Een nationale aanpak kan alleen effectief zijn als alle betrokken partijen de handen ineenslaan. Zo alleen kan het lot van deze nuttige insecten gekeerd worden. Doet u mee? 

Bastiaen Boekelo bastiaen.boekelo@cobra-adviseurs.nl is specialist GIS en Remote Sensing bij Cobra adviseurs.

Website De Pilotstarter

Comments are closed.